Ramai orang anggap sakit perut, cirit-birit, sembelit, perut kembung atau najis berdarah sebagai masalah biasa. Ada yang kata “salah makan”, “masuk angin”, “buasir”, “perut sensitif” atau “makanan pedas”. Memang betul, tidak semua sakit perut bermaksud penyakit serius. Tetapi ada keadaan tertentu yang tidak boleh dipandang ringan, terutama apabila gejala berlaku berulang kali, berpanjangan, atau disertai darah dalam najis.
Salah satu isu penting yang semakin banyak dibincangkan ialah radang usus. Dalam istilah perubatan, radang usus boleh merujuk kepada beberapa keadaan. Ada radang usus akibat jangkitan, ada radang akibat makanan tertentu, ada radang yang berkait dengan sistem imun, dan ada juga keadaan kronik yang dikenali sebagai Inflammatory Bowel Disease atau IBD.
IBD biasanya merujuk kepada dua penyakit utama, iaitu Ulcerative Colitis dan Crohn’s Disease. Ulcerative colitis berlaku apabila lapisan dalam usus besar dan rektum mengalami keradangan serta luka kecil atau ulser. Crohn’s disease pula boleh menyebabkan keradangan di mana-mana bahagian saluran penghadaman, dari mulut hingga ke dubur, dan boleh melibatkan lapisan usus yang lebih dalam. NIDDK menjelaskan bahawa gejala ulcerative colitis boleh termasuk cirit-birit, darah dalam najis dan sakit abdomen, manakala Crohn’s disease pula boleh menyebabkan cirit-birit, kekejangan perut, sakit abdomen dan penurunan berat badan.
Isu radang usus penting kerana usus bukan sekadar tempat makanan diproses. Usus ialah pusat pencernaan, penyerapan nutrien, interaksi sistem imun dan tempat hidupnya trilion mikroorganisma yang dikenali sebagai mikrobiota usus. Apabila sistem ini terganggu, kesannya boleh dirasai bukan sahaja pada perut, tetapi juga pada tenaga, berat badan, kulit, mood, imun badan dan kualiti hidup.
Apa Sebenarnya Radang Usus?
Radang ialah tindak balas semula jadi badan terhadap kecederaan, jangkitan atau benda asing. Dalam keadaan normal, keradangan membantu badan melawan masalah dan memulihkan tisu. Tetapi apabila keradangan berlaku terlalu lama atau menyerang tisu sendiri, ia boleh merosakkan badan. Cleveland Clinic menerangkan bahawa keradangan boleh membantu penyembuhan, tetapi boleh menjadi berbahaya apabila berlaku pada tisu sihat atau berlanjutan terlalu lama.
Radang usus bermaksud terdapat keradangan pada saluran penghadaman. Ia boleh berlaku secara sementara, contohnya selepas jangkitan makanan, atau berlaku secara kronik seperti dalam penyakit Crohn’s dan ulcerative colitis.
Ulcerative colitis biasanya menyerang kolon dan rektum. Ia menyebabkan lapisan dalam usus besar menjadi radang dan boleh membentuk ulser kecil. Crohn’s disease pula lebih luas kerana ia boleh berlaku di mana-mana bahagian saluran penghadaman. Crohn’s & Colitis Foundation menyatakan bahawa Crohn’s boleh menyebabkan sakit perut, keletihan, cirit-birit dan penurunan berat badan tanpa dirancang.
Dalam bahasa mudah, radang usus ialah keadaan apabila dinding usus tidak lagi tenang. Ia seperti “terluka dari dalam”. Bila usus meradang, makanan susah diproses dengan selesa, penyerapan nutrien boleh terganggu, najis berubah, badan cepat letih, dan dalam sesetengah keadaan, darah boleh keluar bersama najis.
Tanda-Tanda Radang Usus Yang Perlu Diberi Perhatian
Antara tanda yang biasa dikaitkan dengan radang usus ialah sakit perut berulang, perut memulas, cirit-birit yang berpanjangan, sembelit yang datang dan pergi, najis berdarah, lendir dalam najis, rasa tidak puas selepas membuang air besar, perut kembung, muntah, hilang selera makan, cepat letih dan berat badan turun tanpa sebab.
Bagi ulcerative colitis, gejala yang sering disebut ialah cirit-birit, darah dalam najis dan sakit abdomen. Bagi Crohn’s disease pula, gejala boleh termasuk cirit-birit, kekejangan perut, sakit abdomen dan penurunan berat badan.
Tanda yang paling tidak boleh diabaikan ialah darah dalam najis. Memang benar buasir boleh menyebabkan darah, tetapi darah dalam najis juga boleh berlaku disebabkan polip, radang usus, jangkitan, luka dalam usus atau kanser kolorektal. Jadi, jangan terus membuat kesimpulan sendiri.
Tanda lain yang perlu cepat diperiksa ialah berat badan turun tanpa sebab, anemia atau kurang darah, sakit perut yang semakin kerap, muntah berulang, tidak boleh buang air besar atau kentut, najis menjadi sangat kecil atau nipis secara berpanjangan, dan rasa mahu membuang air besar tetapi tiada najis keluar.
Radang Usus, IBS dan Kanser Usus: Jangan Keliru
Ramai orang keliru antara IBD dan IBS. IBS ialah Irritable Bowel Syndrome, iaitu sindrom usus sensitif. IBS boleh menyebabkan sakit perut, kembung, cirit-birit atau sembelit, tetapi ia tidak sama dengan IBD. IBD melibatkan keradangan sebenar pada usus dan boleh menyebabkan komplikasi yang lebih serius.
IBS biasanya tidak menyebabkan kerosakan struktur usus atau pendarahan. Sebaliknya, IBD seperti ulcerative colitis dan Crohn’s disease boleh menyebabkan luka, ulser, pendarahan, kekurangan nutrisi dan dalam jangka panjang boleh meningkatkan risiko tertentu, termasuk risiko kanser kolorektal bagi sesetengah pesakit.
Kanser usus pula ialah keadaan berbeza. Ia biasanya melibatkan pertumbuhan sel tidak normal dalam kolon atau rektum. WHO menyatakan kanser kolorektal ialah kanser ketiga paling biasa di dunia dan penyebab kematian kanser kedua tertinggi, dengan kira-kira 1.9 juta kes baharu dan lebih 900,000 kematian pada tahun 2022.
Di Malaysia, isu kanser usus sangat besar. Pelan Strategik Kebangsaan Kanser Kolorektal Malaysia 2021–2025 menyatakan kanser kolorektal ialah kanser paling biasa dalam kalangan lelaki dan kedua paling biasa dalam kalangan wanita bagi data 2012–2016. Dokumen yang sama juga menyatakan lebih 70% kes di Malaysia dikesan pada tahap III atau IV, iaitu ketika penyakit sudah lebih mencabar untuk dirawat.
Maksudnya, bila bercakap tentang radang usus, kita juga perlu bercakap tentang pemeriksaan awal. Bukan untuk menakutkan, tetapi untuk mengelakkan orang mengambil mudah tanda-tanda penting.
Kenapa Radang Usus Boleh Berlaku?
Punca radang usus bergantung kepada jenisnya. Ada radang yang berlaku akibat jangkitan bakteria, virus atau parasit. Ada yang berlaku akibat reaksi terhadap makanan tertentu. Ada yang berkait dengan penggunaan ubat tertentu. Ada pula yang berlaku kerana sistem imun menjadi terlalu aktif lalu menyerang saluran penghadaman sendiri.
Untuk IBD seperti ulcerative colitis dan Crohn’s disease, punca sebenar belum diketahui sepenuhnya. NIDDK menyatakan pakar percaya faktor genetik, tindak balas imun yang tidak normal, mikrobiom dan persekitaran memainkan peranan dalam ulcerative colitis. Untuk Crohn’s disease pula, faktor genetik, reaksi imun dan mikrobiom juga dipercayai terlibat.
Gaya hidup moden juga boleh mengganggu kesihatan usus. Makanan ultra-proses, kurang serat, kurang sayur dan buah, kerap minum air manis, kurang tidur, stres kronik, kurang bergerak, merokok dan obesiti semuanya boleh mempengaruhi kesihatan pencernaan dan keradangan dalam badan.
Untuk kanser kolorektal, WHO menyenaraikan beberapa faktor risiko seperti diet tidak sihat, kurang aktiviti fizikal, obesiti, merokok dan alkohol. WHO juga menyatakan pencegahan boleh dibantu melalui diet kaya buah dan sayur, tidak merokok, gaya hidup aktif, berat badan sihat dan mengehadkan alkohol.
Bila Perlu Jumpa Doktor?
Jumpa doktor jika sakit perut berpanjangan, cirit-birit tidak berhenti, sembelit berubah secara mendadak, darah keluar bersama najis, najis hitam, muntah berulang, berat badan turun tanpa sebab, demam berpanjangan, badan sangat lemah atau ada sejarah keluarga kanser usus.
Pemeriksaan mungkin melibatkan ujian darah, ujian najis, pemeriksaan keradangan, imbasan, kolonoskopi atau biopsi jika perlu. Kolonoskopi penting kerana doktor boleh melihat keadaan dalam usus dan mengambil sampel tisu jika ada kawasan mencurigakan.
Untuk saringan kanser kolorektal di Malaysia, program saringan menggunakan iFOBT disasarkan kepada lelaki dan wanita tanpa gejala berumur 50 hingga 75 tahun, diikuti kolonoskopi jika keputusan positif.
Namun, jika seseorang sudah ada simptom seperti darah dalam najis, sakit perut berpanjangan atau berat badan turun tanpa sebab, jangan tunggu umur 50 tahun. Itu bukan lagi isu saringan biasa, tetapi tanda yang perlu dinilai oleh doktor.
Mitos Tentang Radang Usus
Mitos pertama ialah “radang usus berlaku sebab makan pedas semata-mata”. Makanan pedas boleh mencetuskan ketidakselesaan bagi sesetengah orang, tetapi ia bukan satu-satunya punca radang usus. IBD melibatkan sistem imun, genetik, mikrobiom dan faktor persekitaran.
Mitos kedua ialah “kalau darah keluar, mesti buasir”. Buasir memang biasa, tetapi darah dalam najis tidak boleh dianggap buasir sehingga diperiksa. Darah juga boleh datang daripada luka, polip, radang usus atau masalah yang lebih serius.
Mitos ketiga ialah “detoks kuat boleh bersihkan usus”. Hakikatnya, usus tidak perlukan detoks ekstrem yang menyebabkan cirit-birit teruk. Cirit-birit berlebihan boleh menyebabkan dehidrasi dan mengganggu elektrolit. Usus lebih perlukan serat, air, makanan sebenar, tidur cukup dan pemeriksaan kesihatan yang betul.
Mitos keempat ialah “suplemen boleh menggantikan rawatan doktor”. Ini sangat berbahaya. Suplemen boleh menjadi sokongan nutrisi, tetapi bukan pengganti rawatan perubatan, terutama untuk IBD, pendarahan usus, kanser, anemia atau sakit perut yang serius.
Kajian Terkini: Usus, Mikrobiota dan Keradangan
Salah satu topik paling menarik dalam kajian kesihatan moden ialah mikrobiota usus. Mikrobiota ialah komuniti bakteria, kulat dan mikroorganisma lain yang hidup dalam usus. Bila mikrobiota seimbang, ia boleh membantu pencernaan, imun dan penghasilan bahan bermanfaat seperti short-chain fatty acids.
Serat makanan sangat penting kerana ia menjadi makanan kepada bakteria baik. Apabila bakteria usus memproses serat, ia boleh menghasilkan short-chain fatty acids seperti butyrate. Butyrate sering dikaitkan dengan kesihatan sel kolon, pengawalan keradangan dan sokongan kepada lapisan usus.
Kajian 2025 mengenai serat dan risiko kanser kolorektal menyatakan serat daripada bijirin penuh, buah, sayur dan kekacang dikaitkan dengan pelbagai manfaat kesihatan, termasuk pencegahan kanser kolorektal. Kajian itu meneliti bukti daripada 18 kajian utama merentasi pelbagai populasi.
Namun, untuk pesakit IBD yang sedang mengalami flare-up atau keradangan aktif, penambahan serat perlu dibuat dengan berhati-hati. Ada pesakit yang tidak sesuai dengan serat kasar ketika gejala sedang teruk. Sebab itu nasihat doktor atau dietitian penting, terutama jika ada Crohn’s, ulcerative colitis, penyempitan usus atau pembedahan usus.
Kehebatan Polifenol Untuk Kesihatan Usus
Polifenol ialah sebatian semula jadi dalam tumbuhan. Ia banyak terdapat dalam buah beri, anggur, delima, koko, teh hijau, kopi, minyak zaitun, bawang, epal, herba dan sayuran berwarna. Antara contoh polifenol ialah resveratrol, anthocyanin, quercetin, catechin, ellagic acid dan curcumin.
Polifenol menarik kerana ia bukan sekadar antioksidan. Banyak polifenol tidak diserap sepenuhnya di usus kecil, lalu sebahagiannya sampai ke kolon. Di sana, ia berinteraksi dengan bakteria usus. Kajian 2025 tentang potensi prebiotik polifenol menyatakan polifenol diet berpotensi memodulasi mikrobiota usus dengan menggalakkan pertumbuhan genera bakteria bermanfaat.
Kajian lain pada 2024 turut membincangkan interaksi kompleks antara polifenol dan mikroorganisma usus, termasuk kesannya terhadap kesihatan manusia melalui metabolisme oleh mikrobiota.
Dalam bahasa mudah, polifenol seperti “makanan warna-warni” untuk ekosistem usus. Ia boleh membantu menyokong keseimbangan antioksidan, keradangan dan mikrobiota. Tetapi perlu diingat, potensi polifenol bukan bermaksud ia ubat untuk radang usus atau kanser usus. Kajian masih berkembang, dan dalam penyakit serius, rawatan doktor tetap keutamaan.
Manfaat Soy Protein Untuk Usus dan Pemakanan Harian
Selain serat dan polifenol, protein juga penting untuk kesihatan usus. Protein diperlukan untuk membina tisu, menyokong sistem imun, menghasilkan enzim dan membantu pemulihan badan secara umum.
Soy protein atau protein soya ialah protein tumbuhan berkualiti. Soya mengandungi asid amino penting dan boleh menjadi pilihan protein yang lebih rendah lemak tepu berbanding sesetengah sumber protein haiwan. Kajian ulasan 2023 tentang soya dan kesihatan gastrointestinal menyatakan terdapat perubahan yang konsisten dan menggalakkan dalam beberapa ukuran kesihatan GI bagi sesetengah makanan soya, terutama makanan soya yang difermentasi berbanding yang tidak difermentasi.
Kajian 2026 mengenai hubungan soya dan mikrobiom pula menyatakan makanan berasaskan soya ialah sumber protein yang baik dan mengandungi beberapa komponen lain seperti serat yang boleh mempengaruhi mikrobiom.
Dalam konteks harian, soy protein boleh membantu mereka yang sukar cukupkan protein, kurang selera makan, sibuk bekerja, mahu kawal berat badan atau mahu kurangkan pengambilan makanan tinggi gula. Apabila protein cukup, seseorang biasanya lebih mudah rasa kenyang dan kurang cenderung mengambil makanan ultra-proses secara berlebihan.
Namun, seperti biasa, soy protein bukan ubat radang usus. Ia ialah sokongan nutrisi. Bagi pesakit IBD, kanser, penyakit buah pinggang, alahan soya atau sedang mengambil ubat tertentu, dapatkan nasihat doktor terlebih dahulu.
ESP Shaklee: Sokongan Protein Tumbuhan Yang Praktikal
Dalam penjagaan usus, protein tidak boleh diabaikan. Ramai orang hanya fokus kepada “makanan tinggi serat”, tetapi lupa bahawa badan juga perlukan protein berkualiti untuk menyokong fungsi tisu, imun dan tenaga harian.
ESP Shaklee boleh diletakkan sebagai sokongan protein tumbuhan yang mudah diamalkan. Berdasarkan maklumat rasmi Shaklee Malaysia, ESP Mixed Soy Protein Isolate Powder membekalkan 14g protein indeks glisemik rendah setiap hidangan, mengandungi 7 vitamin B dan kaya dengan kalsium. Shaklee juga menyatakan ESP menggunakan soy protein bukan GMO, mempunyai skor PDCAAS 1.0, dan mengandungi kesemua 9 asid amino penting.
Kelebihan ESP ialah ia mudah dicampur dalam air, susu, oat atau smoothie. Untuk mereka yang mahu menjaga pemakanan, ESP boleh membantu melengkapkan pengambilan protein harian. Protein yang mencukupi boleh membantu rasa kenyang lebih lama, menyokong jisim otot dan membantu seseorang lebih konsisten dengan diet seimbang.
Dalam konteks kesihatan usus, ESP sesuai diposisikan sebagai sokongan nutrisi, bukan rawatan penyakit. Ayat yang selamat ialah: ESP membantu menyokong keperluan protein harian sebagai sebahagian daripada pemakanan seimbang.
Elakkan dakwaan seperti “ESP merawat radang usus”, “ESP sembuhkan kanser usus” atau “ESP gantikan ubat doktor”. Dakwaan sebegitu tidak sesuai dan boleh membahayakan pesakit.
Vivix Shaklee: Sokongan Polifenol dan Antioksidan
Vivix Shaklee pula sesuai diletakkan dalam bahagian sokongan polifenol. Menurut Shaklee Malaysia, campuran polifenol dalam Vivix diperoleh daripada muscadine grape extract, elderberry liquid extract, elderberry powder extract, Japanese knotweed extract, apple juice powder, blueberry powder dan purple carrot extract. Shaklee juga menyatakan Vivix tidak mengandungi artificial flavours, colours atau preservatives, serta gluten free.
Kekuatan Vivix ialah gabungan sumber tumbuhan berwarna yang kaya dengan polifenol. Muscadine grape, elderberry, blueberry dan purple carrot ialah contoh bahan tumbuhan yang dikaitkan dengan fitonutrien dan antioksidan.
Dalam konteks kesihatan usus, Vivix boleh diterangkan sebagai sokongan pengambilan polifenol harian. Polifenol dikaji kerana interaksinya dengan mikrobiota usus dan potensi membantu keseimbangan antioksidan. Namun, Vivix bukan ubat radang usus, bukan rawatan kanser dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.
Ayat yang lebih bertanggungjawab ialah: Vivix boleh menjadi sokongan polifenol dan antioksidan dalam gaya hidup sihat, terutama untuk individu yang mahu menambah pengambilan fitonutrien daripada sumber tumbuhan.
ResV Shaklee: Polifenol Dalam Bentuk Softgel
ResV pula sesuai untuk mereka yang mahukan sokongan polifenol dalam bentuk softgel. Berdasarkan maklumat rasmi Shaklee Malaysia, ResV mengandungi ekstrak semula jadi seperti Muscadine Grape, Japanese Knotweed, Grape Pomace, Pomegranate, Chebulic Myrobalan, Black Currant, Red Grape dan Red Carrot. Shaklee menyatakan ResV diformulasikan untuk menyokong kesihatan umum dan penyelenggaraan hidup yang bertenaga.
Kelebihan ResV ialah ia menggabungkan pelbagai sumber tumbuhan berwarna yang kaya dengan polifenol. Dalam bahasa mudah, ia membantu melengkapkan pengambilan fitonutrien harian, terutama bagi mereka yang kurang makan buah dan sayur berwarna.
Namun, sama seperti suplemen lain, ResV perlu digunakan sebagai pelengkap kepada gaya hidup sihat. Ia bukan rawatan untuk IBD, bukan rawatan kanser, bukan pengganti ubat hospital dan bukan alasan untuk menangguhkan pemeriksaan.
Malah, pada halaman produk Shaklee Malaysia, turut dinyatakan bahawa produk Shaklee tidak bertujuan untuk mendiagnosis, merawat, menyembuhkan atau mencegah sebarang penyakit.
Gabungan ESP, Vivix dan ResV Untuk Sokongan Nutrisi Usus
Jika mahu susun secara mudah:
ESP membantu melengkapkan protein harian. Protein penting untuk fungsi tubuh, rasa kenyang, otot, enzim dan imun.
Vivix membantu menambah sokongan polifenol dan antioksidan daripada campuran tumbuhan.
ResV memberi pilihan polifenol dalam bentuk softgel yang mudah diamalkan.
Gabungan ini boleh dilihat sebagai sokongan kepada gaya hidup sihat, terutama jika seseorang mahu memperbaiki corak makan, menambah protein, menambah fitonutrien dan mengurangkan makanan ultra-proses.
Tetapi asas kesihatan usus tetap bermula dengan makanan sebenar: sayur, buah, kekacang, bijirin penuh, protein berkualiti, air mencukupi, tidur cukup dan aktiviti fizikal. Suplemen hanya membantu melengkapkan, bukan menggantikan asas.
Bagi individu yang ada tanda bahaya seperti darah dalam najis, sakit perut berpanjangan, cirit-birit kronik, muntah, anemia atau berat badan turun tanpa sebab, langkah pertama ialah pemeriksaan doktor. Selepas pemeriksaan dibuat, barulah sokongan nutrisi boleh disusun dengan lebih selamat.
Amalan Harian Untuk Menjaga Usus
Pertama, tambah serat secara perlahan. Jangan terus makan terlalu banyak serat jika perut sudah sensitif. Mulakan dengan sayur lembut, buah, oat, kekacang atau bijirin penuh dalam jumlah kecil.
Kedua, cukupkan air. Serat tanpa air boleh menyebabkan sembelit bertambah teruk.
Ketiga, kurangkan makanan ultra-proses. Makanan tinggi gula, lemak trans, pewarna, perisa tiruan dan rendah serat boleh mengganggu kesihatan usus.
Keempat, ambil protein berkualiti. Protein boleh datang daripada ikan, telur, ayam, kekacang, tempe, tauhu, yogurt atau soy protein.
Kelima, makan makanan berwarna. Buah beri, anggur, delima, sayur hijau, lobak ungu, tomato dan teh hijau boleh membantu menambah polifenol dalam diet harian.
Keenam, bergerak setiap hari. Berjalan kaki, naik tangga, regangan atau senaman ringan boleh membantu pergerakan usus.
Ketujuh, tidur cukup. Tidur yang tidak teratur boleh mengganggu hormon lapar, stres dan pilihan makanan.
Kelapan, urus stres. Otak dan usus saling berhubung melalui gut-brain axis. Sebab itu sesetengah orang mudah sakit perut, cirit atau sembelit ketika stres.
Kesimpulan
Radang usus bukan perkara kecil jika ia berlaku berulang, berpanjangan atau disertai tanda bahaya seperti darah dalam najis. Ia boleh berpunca daripada jangkitan biasa, makanan, ubat, gangguan imun atau penyakit kronik seperti ulcerative colitis dan Crohn’s disease.
Kajian terkini semakin menekankan peranan mikrobiota usus, serat, polifenol, protein berkualiti dan gaya hidup sihat dalam menyokong kesihatan penghadaman. Polifenol daripada makanan tumbuhan menarik kerana boleh berinteraksi dengan bakteria usus. Soy protein pula boleh membantu melengkapkan protein harian dan menyokong corak pemakanan yang lebih seimbang.
ESP, Vivix dan ResV Shaklee boleh diletakkan sebagai sokongan nutrisi: ESP untuk protein tumbuhan, Vivix untuk sokongan polifenol dan antioksidan, ResV untuk polifenol dalam bentuk softgel. Namun, semua ini bukan ubat dan bukan pengganti rawatan doktor.
Jika anda mengalami sakit perut berpanjangan, najis berdarah, cirit-birit kronik, berat badan turun tanpa sebab atau perubahan tabiat membuang air besar, jangan tunggu. Buat pemeriksaan. Usus yang sihat bukan sekadar membuatkan perut selesa, tetapi membantu tubuh berfungsi dengan lebih baik setiap hari.
Untuk sokongan nutrisi harian, anda boleh dapatkan konsultasi dan cadangan pengambilan ESP, Vivix dan ResV melalui vitamin.my. Produk ini sesuai dilihat sebagai pelengkap gaya hidup sihat, bukan rawatan penyakit.
